Kunstmuur in basisschool Nieuwe-Tonge toch gesloopt

Dinsdag 23 juni 2026

Het is misschien inmiddels wel een van de meest besproken muren van het eiland: de wandschildering in OBS De Pannebakker in Nieuwe-Tonge. Dit kunstwerk van Henny Bal is tijdens de opening in 1956 onthuld, maar kreeg al vanaf het begin gemengde reacties. Nu gaat de muur een triest einde tegemoet na een turbulent leven.

Door Connie Bestman

In de jaren vijftig was het gebruikelijk om bij nieuwbouw van onder andere scholen een deel van de bouwsom te besteden aan kunst in het gebouw. Of dit in Nieuwe-Tonge tot veel vreugde leidde, lijkt onzeker. In commentaren werd rondom de opening getwijfeld of het kunstwerk wel geschikt was voor de tere kinderzieltjes en of zulke moderne kunst wel paste in een basisschool. Ook door de jaren heen is de muur altijd ter discussie blijven staan met nu als uitkomst toch de sloophamer.

Gevoel van somberheid
Robert Campfens werkte zo’n twintig jaar geleden op deze basisschool. “Vanaf het begin zijn de meningen erover verdeeld geweest, misschien wel het beste kenmerk van een goed kunstwerk. Het kleurschema, grijs, zwart en okergeel, en de gezichtsuitdrukkingen bij de mensfiguren die erop staan, riepen, en roepen, veelal een gevoel van somberheid op”, vertelt hij. “Dat is wellicht niet helemaal passend bij een school en ook niet in het tijdsbeeld van de jaren vijftig. Het positieve van dit kunstwerk ligt misschien in het feit dat alle (oud)-leerlingen en leerkrachten het zich hierdoor nog wel kunnen herinneren.”

In de tijd dat hij er werkte, was het tijd voor een interne opknapbeurt van de hal en wat andere ruimtes. Uiteraard kwam ook de muur als de olifant in de kamer weer ter sprake. “Een aantal collega’s leek het een prima idee er een blik oranje latex op los te laten. Anderen, waaronder ik, wilden de muurschildering behouden. Op dat moment heb ik contact gezocht via Facebook met de dochter van de kunstenaar. Zij vertelde dat haar vader net overleden was. Ook wist zij aan te geven dat het creatief en artistiek eigendom overgegaan was op de erven, en zij dus toestemming zou moeten geven voor het overschilderen van deze muurschildering.” Hij geeft eerlijk aan dat hij niet meer heeft gevraagd of ze hiervoor toestemming wilde geven, maar met bluf het team ervan overtuigde dat het in de originele staat moest blijven.

Met de bouw van een nieuwe multifunctionele accommodatie en de sloop van De Pannebakker kwam uiteraard de muur weer terug op de agenda. “Al sinds de start van het project voor de nieuwbouw van onze school in Nieuwe-Tonge is de muurschildering onder de aandacht van de projectgroep IHP. Ook zijn medewerkers van Erfgoed en Cultuur van de gemeente erbij betrokken”, vertelt een medewerker van SOPOGO waar De Pannebakker onder valt. De muur zou in eigendom worden overgedragen aan de gemeente en zij zou zorgen voor de demontage.

Witte latexlaag
De gemeente bevestigt dat de muurschildering vanaf het begin af aan de aandacht heeft gekregen. “Bij de sloop van OBS De Pannebakker in Nieuwe-Tonge is niet alleen gekeken naar het gebouw, maar ook naar het bijzondere kunstwerk dat onderdeel is van het pand.” In de jaren tachtig is de schildering toch overgeschilderd, omdat het kunstwerk door sommige kinderen als onprettig werd ervaren. “Eerst met een witte latexlaag en later met een blauwgroene kleur. Door de recente sloopwerkzaamheden is deze laatste laag weer zichtbaar geworden.” Het doel was om de muur in drie delen naar Arnhem te vervoeren. Bond Heemschut zou daar zorgen voor het verwijderen van de verflagen en het behoud van het oorspronkelijke kunstwerk. Deze organisatie zet zich in voor het behoud en van kunst en cultureel erfgoed in Nederland en zou gaan zorgen voor restauratie en eventuele herplaatsing.

Maar alle planning en moeite die de laatste zeventig jaar voor de muur zijn gedaan, blijken voor niets. Inmiddels is begin juni 2026 duidelijk geworden dat Bond Heemschut toch heeft besloten af te zien van verdere redding. “Dit besluit is genomen na overleg tussen Bond Heemschut, de projectleider van de gemeente en de betrokken deskundigen”, meldt de gemeente. “Er is uitgebreid onderzocht of de muur met de schildering ongeschonden kon worden uitgezaagd, verwijderd en vervoerd. Op basis van de expertise van de projectleider en de constructeur van Bond Heemschut is geconcludeerd dat dit technisch niet haalbaar is. Ook het benodigde transport brengt grote risico’s met zich mee. Bond Heemschut heeft daarop aangegeven te verwachten dat het kunstwerk tijdens de werkzaamheden beschadigd raakt en uiteindelijk niet meer gerestaureerd en herbestemd kan worden. Om die reden heeft de organisatie besloten af te zien van verdere redding van de wandschildering. De muur wordt daarom meegenomen in de verdere sloop van het gebouw.”

De muur die zoveel verbale stormen heeft doorstaan, verliest nu uiteindelijk toch van de sloopkogel.